Yenilik ve ayırt edici nitelik taşıyan ENDÜSTRİYEL TASARIMLAR, usulüne uygun olarak Uluslararası sınıflandırmaya ilişkin esaslara göre belirlenmiş mal ve hizmet sınıflarına göre oluşturulmuş şekil, isim ya da her ikisini de ihtiva eden, daha önce başkaca kişi ya da kurumlar adına Türk Patent Enstitüsünde(TPE) tescil edilmemiş MARKALAR, yeni, tekniğin bilinen durumunu aşan ve sanayiye uygulanabilirlik şartlarını taşıyan BULUŞLAR(patenti alınmak üzere) TPE’ ye yapılacak başvuru ile 3. kişiler tarafından meydana getirilecek olası tecavüzlere karşı 554 Sayılı Endüstriyel Tasarımların Korunması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname, 556 Sayılı Markaların Korunması Hakkında Kararname ve 551 Sayılı Patent haklarının Korunması Hakkında Kararname ile hapis ve para cezalarını da kapsayan yaptırımlar ile müeyyidelendirilmişler ve korunmuşlardır. Endüstriyel Tasarımlar tescilden itibaren 5 yıl ve 5’er yıllık dönemler halinde 4 defa yenilenmek koşulu ile toplamda 25 yıla kadar, yine markalar tescilden itibaren 10 yıl ve sürenin bitiminde yenilenmek koşulu ile süre kısıtlaması olmaksızın 10 yıllık periyotlar halinde ve patenti alınmış buluşlarda incelemesiz olarak tescil edilmeleri halinde 7 yıl ve incelemeli olarak tescil edilmiş olması halinde 20 yıl süre ile yasalarca sahipleri lehine korunurlar.
TPE tarafından tescil edilen Endüstriyel Tasarımlar, Markalar ve Buluşlar, bilinenin aksine yalnızca Türkiye Cumhuriyeti Sınırları içerisinde söz konusu yasalar tarafından korunur. Yurt dışında hak sahibi olabilmek için Tasarım, Marka ya da buluşun kullanılacağı, pazarlanacağı her ülkede ayrı ayrı TPE konumunda bulunan kuruma ilgili ülke yasalarına uygun olarak tescil yaptırılması gereklidir.
Yabancı bir ülkede tescilin ve devamında korumanın gerçekleştirilebilmesi için söz konusu ülkenin öncelikle Sınaî Mülkiyet Haklarının Korunmasına ilişkin Paris Sözleşmesine ya da Dünya Ticaret Örgütü Kuruluş anlaşmasına üye olması, bu anlaşmaları kabul etmemiş olsa bile en azından karşılıklılık (mütekabiliyet) ilkesi gereğince Türkiye Cumhuriyeti uyruğundaki kişilere kanunen ve fiilen Tasarım, marka ya da buluşlarının yasalarca korunması hakkının tanınmış olduğunun kabul edilmiş olması gereklidir.
Sınaî Mülkiyet Haklarının Korunmasına ilişkin Paris Sözleşmesi; buluşlar, markalar, endüstriyel tasarımlar, faydalı modeller, ticaret unvanları ve haksız rekabet ile ilgili hükümleri içermektedir.
Paris SözleÅŸmesi’nin temel ilkeleri milli muamele ve rüçhan hakkı üzerine kuruludur.
-
Milli Muamele: Her üye ülke diÄŸer üye ülke vatandaÅŸlarına, kendi vatandaÅŸlarına saÄŸladığı sınaî mülkiyet korumasının aynısını saÄŸlamak zorundadır. Paris SözleÅŸmesi’ne üye olmayan ülke vatandaÅŸları, üye ülkelerden birinde ikamet etmek veya gerçek ve etkin bir sanayi veya ticari kuruluÅŸa sahip olmak ÅŸartıyla bu muameleden yararlanır.
-
Rüçhan Hakkı: Buluşlar, faydalı modeller, markalar ve sınaî tasarımlara uygulanan bir haktır. Rüçhan hakkından yararlanılabilmesi için üye ülkelerden birinde yapılan bir müracaatı esas alarak, müracaat sahibinin belirli bir süre içerisinde (patent ve faydalı model için 12 ay; endüstriyel tasarımlara ve markalar için 6 ay) diğer üye ülkelerden herhangi birinde koruma için başvurması gerekmektedir. Bu durumda, sonraki başvurunun tarihi, ilk başvurunun yapıldığı tarih olarak kabul edilir. Yukarıda belirtilen süreler içinde rüçhan hakkının kullanılması halinde ilk başvuru ile diğer üye ülkelerde yapılan sonraki başvuru tarihleri arasında, üçüncü kişiler tarafından yapılacak başvurular karşıt referans olarak gösterilemez. Bu ilke, anılan süreler içinde üçüncü kişiler tarafından yapılan başvuruların, değerlendirme açısından rüçhan hakkı sahibinin önüne geçmesine engel olmaktadır. Altı ve on iki aylık bu süreler içerisinde hak sahibine koruma isteyeceği ülkeler hakkında yarar verme imkânı tanımaktadır.
Bu iki temel ilkeye ilaveten Paris Sözleşmesi, sınaî mülkiyet hakları konusunda üye ülkelere yol gösterici ve yükümlülük öngören hükümleri içermektedir.
Türkiye Paris SözleÅŸmesi’ne ilk defa 1925′de üye olmuÅŸ, 1956′da Londra Tadil Metnine, 1976 da Stockholm Tadil Metninin (13–30) maddelerine, 1 Åžubat 1995′den itibaren de Stockholm Tadil Metninin (1–12) maddelerine taraf olmuÅŸtur.
Paris Sözleşmesi dışında sınaî mülkiyet haklarının korunmasına yönelik olarak düzenlenmiş pek anlaşma mevcuttur. Bunlar arasında Endüstriyel Tasarımların uluslar arası düzeyde korunması yönünde hem zaman hem de masraflar yönünden açıkça öne çıkan, bu hakların korunmasını kolaylaştıracak nitelikte bulunan ve ilk defa 1925 tarihinde imzalanan, 1999 yılında yapılan diplomatik bir konferans ile üzerinde değişiklikler yapılan Lahey Antlaşması ülkemiz açısından da öne çıkmaktadır. Lahey Antlaşması; Paris Sözleşmesi hükümleri çerçevesinde Endüstriyel Tasarımların Uluslararası Tescilinin, Dünya Fikri Mülkiyet Teşkilatı(WIPO) aracılığı ile yapılan başvuru sonunda birden çok ülkede koruma altına alınmasını düzenlemektedir. Formalitelerin en aza indirgenmesi, tek bir ücret, tek para birimi ve tek bir büro aracılığı ile işlemlerin yürütülmesi hem müracaatçılara, hem ulusal tescil bürolarına kolaylıklar getirmektedir.
LAHEY AnlaÅŸması 1999 yılında yapılan “Diplomatik Konferans” ile deÄŸiÅŸtirilmiÅŸ olup, Türkiye bu son deÄŸiÅŸikliÄŸe göre ortaya çıkan Cenevre Metnini imzalamıştır ve bu metne katılım çalışmaları sürdürülmektedir. Lahey anlaÅŸmasına katılım sonucunda Endüstriyel Tasarımların Uluslararası Tescilinin Dünya Fikri Mülkiyet TeÅŸkilatı(WIPO) aracılığıyla yapılması sonucunda birden fazla ülkede tek bir ücretle, tek bir büro vasıtasıyla koruma saÄŸlanabilecektir.
Bu sözleÅŸme dışında 108 ülkenin imzalamış bulunduÄŸu ve ülkemiz tarafından 7.7.1995 tarih ve 4115 sayılı Kanunla onaylanarak 1 Ocak 1996′da Türkiye açısından yürürlüğe giren Patent Ä°ÅŸbirliÄŸi antlaÅŸması ile henüz taraf olmadığımız Markaların Uluslararası tesciline Ä°liÅŸkin Madrid AnlaÅŸması da Dünya Fikri Mülkiyet TeÅŸkilatı(WIPO) aracılığıyla yapılacak tescillerin tüm üye ülkelerde koruma kapsamına dahil edilmesini düzenlemektedir.
Av.Ramazan SAYIN
- Sitede yayımlanmış makalelerin Tüm hakları R&S Hukuk Bürosu’ a aittir. Kaynak göstermeksizin ve/veya izinsiz olarak alıntı yapılması veya kısmen veya tamamen yayımlanması yasaktır. -
